امروز سه شنبه۲۸ آذر ماه ۱۳۹۶ ساعت ۰۱:۵۹:۱۱

شناسه خبر: 4825
منتشر شده در تاریخ: ۲۸ آبان ,۱۳۹۶
ساعت: ۱۲:۰۹ ق.ظ
سید اسلام فیاضی

اعصاب عجب شیر درد می کند

اعصاب عجب شیر درد می کند   اگر گذری بر بندر رحمانلو داشته باشید در سکوت و غربت غمناک آن،بوی مرگ را که در سواحل دریاچه ارومیه در حال پرسه زدن است می‌توانید بخوبی استشمام کنید. و ببینید که این دریاچه ی زیبا در آبی زلال خود مرگ خاموشی را به انتظار نشسته است. کارشناسان […]

اعصاب عجب شیر درد می کند

 

اگر گذری بر بندر رحمانلو داشته باشید در سکوت و غربت غمناک آن،بوی مرگ را که در سواحل دریاچه ارومیه در حال پرسه زدن است می‌توانید بخوبی استشمام کنید. و ببینید که این دریاچه ی زیبا در آبی زلال خود مرگ خاموشی را به انتظار نشسته است.

کارشناسان محیط زیست از چندین سال پیش وضعیت دریاچه ارومیه را بحرانی اعلام کرده و معتقد بودند در صورتیکه اقدامات لازم برای احیای این دریاچه صورت نگیرد دریاچه ارومیه در آینده‌ای نه چندان دور از بین خواهد رفت.

دریاچه ارومیه بزرگترین آبگیر آسیای غربی است و از دوران دوم زمین شناسی قدمت دارد و ازنظر زمین شناسی گودالی است که براثر چین خوردگی بوجود آمده است.
ارتفاع آن ازسطح دریای آزاد ‪ ۱۲۷۸متر و بلندترین منطقه آن نیز ‪ ۱۶۰۰متر ارتفاع دارد ، طول دریاچه ‪ ۱۳۰تا ‪ ۱۴۰کیلومتر است و عرض آن در پهن‌ترین قسمت ‪ ۵۸کیلومتر و در کم عرض‌ترین قسمت در شمالغربی ‪ ۱۵کیلومتر است.
دریاچه ارومیه بعنوان بزرگترین پهنه آبی فلات ایران در تلطیف آب و هوا، تامین رطوبت لازم برای رشد و نمو گیاهان و تعادل آبهای زیرزمینی نقش حیاتی داشته است.
عرصه طبیعی جزایر دریاچه ارومیه که دارای ‪ ۱۰۲جزیره کوچک و بزرگ است به صورت تپه ماهور و با پوشش گیاهی استپی محل زاد و ولد انواع پرندگان و جانوارن وحشی است. محیط دریاچه ارومیه نیز ‪ ۴۶۳کیلومتر بوده وحوزه آبریز ‪ ۱۴رودخانه دائمی و فصلی می‌باشد.
پارک ملی دریاچه ارومیه یکی از ‪ ۵۹ذخیره‌گاه طبیعی محیط زیست جهان است که به دلیل طبیعت مناسب آن برای زیست دائمی و موقت انواع پرندگان کمیاب و نادر جهان و زیبایی‌های طبیعی سواحل و جزایر آن از سوی یونسکو به عنوان یک ذخیره‌گاه بیوسفری در جهان شناخته شده است.
این دریاچه با زیبایی‌های طبیعی خود یکی ازبزرگترین معادن املاح جهان نیز بشمار می‌رود که نزدیک به هشت میلیارد مترمکعب انواع نمکها را در خود جای داده است.
دریاچه ارومیه یکی از مناطق حفاظت شده مهم جهان است که در مقیاس جهانی در تداوم چرخه حیاتی تعدادی از پرندگان مهاجر نقش تعیین‌کننده ای ایفا می نماید و شاید در دنیا درکمتر جایی بتوان یافت که به اندازه دریاچه ارومیه مورد توجه متولیان محیط زیست خارجی قرار گرفته باشد.
دریاچه ارومیه و حریم آن به عنوان یکی از ‪ ۱۴پارک ملی مشمول محدودیتهای ویژه است.
یونسکو در برنامه جهانی (انسان و بیوسفر) یا (انسان و زیستکره) ‪ ۹نقطه را برای حفاظت انتخاب کرده که یکی از آنها دریاچه ارومیه می‌باشد.
کنوانسیون رامسر نیز که درسال ‪ ۱۳۴۹برگزار گردید و ‪ ۱۲۰کشور جهان به آن پیوسته‌اند ‪ ۲۰تالاب پراهمیت را در دنیا برای حفاظت موکد برگزیده‌اند که دریاچه ارومیه یکی از آن جمله است.
پس از کنفرانس سازمان ملل متحد درباره “توسعه زیست محیطی” که با شرکت ‪ ۱۸۰کشور تحت عنوان (مجمع سران زمین) در شهر ریودوژانیرو در سال ‪۱۹۹۲ برگزار و با صدور اعلامیه‌ای در سال ‪ ۱۹۹۴به نتیجه انجامید موجب فعال شدن طرح تسهیلات زیست محیطی جهان در چارچوب ‪ GEFگردید.
براساس بازدید کارشناسان ‪ GEFاز دریاچه ارومیه، اولین منطقه‌ای که مناسب تشخیص داده شد و قابل حفاظت دانسته شد حوضه دریاچه ارومیه بود که موجب برگزاری کارگاهی در شهر ارومیه نیز تحت عنوان “راه حل اکوسیستمی برای مدیریت دریاچه ارومیه ” در سال ‪ ۱۳۸۰شد.
تالاب دریاچه ارومیه باداشتن آب شور و به‌دلیل ویژگی‌های طبیعی و اکولوژیکی منحصر بفرد از مهمترین و با ارزش‌ترین اکوسیستم‌های ایران است.
این تالاب دارای دو نوع اکوسیستم آبی و خشکی بوده که اکوسیستم آبی آن شامل آب شور دریاچه و اراضی باتلاقی حاشیه آن است در داخل آب شور این دریاچه یکنوع جانور آبزی بنام آرتمیا ارومیانا و ‪ ۱۲گونه از جلبکها زیست می‌کنند که از منابع غذایی عمده پرندگان آبزی و کنار آبزی است.
اکوسیستم خشکی نیز شامل ‪ ۱۰۲جزیره بزرگ و کوچک می‌باشد که هر یک تامین کننده بخشی از نیازهای حیاتی دریاچه به شمار می‌رود.
در آب شور دریاچه نیز چند نوع جلبک بنام (آنترومورفا)زندگی می‌کنند که غذای سخت پوستانی بنام آرتمیا شده و این سخت پوستان نیز خود مورد تغذیه پرندگانی از جمله فلامینگو قرار می‌گیرند.

اما متهم کیست و یا چیست؟ انگشت اتهام را باید به طرف کدامین عامل و یا عوامل گرفت و صحبت از مسبب آن کرد!؟ دریاچه ای که روزگاری نگین آذربایجان نامیده می شد، اکنون تبدیل به سرزمین لم یزرعی شده که عده ای حتی آن را تهدید جدی دانسته و بمب نمکین چند میلیارد تنی اش میدانند که در صورت عمل، کل منطقه و حتی سایر مناطق مرکزی ایران را تحت تأثیر خواهد گذاشت!

دریاچه ای که زمانی رسانه ها از آن تیتر زده و به مثابه هیولایی شبیهش می کردند که سواحل را می بلعد امروز به مثابه هیولایی شده که خواب را از چشم آگاهان ماجرا گرفته و کابوسی برای آبادانی منطقه آذربایجان شده است. کابوسی سیاه با پس زمینه سفید نمکی که هست و نیست کشاورزان را تبدیل به خاطره ای خواهد کرد که تصورش هم حتی دردناک و غیرقابل تحمل است.
اغلب کارشناسان در کنار گسترش روزافزون و غیراصولی کشاورزی، تغییر اقلیم آب و هوایی، تأثیر متقابل دریاچه و کشاورزی بر یکدیگر و…از مهار وسیع و بدون کارشناسی جریان‌های آبهای سطحی حوزه آبریز این دریاچه در طی یک دهه اخیر به عنوان مهمترین عامل تهدیدکننده حیات دریاچه ارومیه نام می‌برند.
طی سالهای اخیر این نکته کاملا روشن شده که اغلب سدهای احداث شده، محیط های پایین دست خود را تحت تاثیر قرار داده‌اند و دریاچه ارومیه بارزترین نمونه از این دست است.
با توجه به آنکه در حوزه آبریز دریاچه ارومیه و اغلب رودخانه‌های منتهی به این دریاچه تعداد زیادی سد ساخته شده است، شوری آب این دریاچه به شدت افزایش یافته و از حد اشباع گذشته و منجر به وجود آمدن شرایط فعلی شده است.
کارشناسان سازمان حفاظت از محیط زیست کشور عوامل انسانی بویژه ساخت بی رویه سدها را درخشک شدن بخشی از آب دریاچه ارومیه موثر دانسته و معتقدند که ساخت سدها جریان سیلابها را کنترل کرده و آب تنظیم شده مورد بهره‌برداری قرار گرفته و وارد دریاچه ارومیه نمی‌شود.
آنان همچنین استفاده بی‌رویه از آبهای زیرزمینی برای آبیاری باغات توسعه یافته اطراف دریاچه ارومیه را در وضعیت آب این دریاچه تاثیرگذار می‌دانند.
به خاطر تبدیل دریاچه به توده‌های بزرگی از نمک ، شوره‌زار حاصل از آن تمام اراضی،مزارع،ساختمان‌ها و نواحی مسکونی و آبادی‌های اطراف را تهدید می کند زیرا با وزش باد، نمک موجود در شوره‌زارهای پدید آمده بسوی این اراضی و نواحی مسکونی هدایت و منتشر شده و همین امر موجب خشکسالی می‌شود که تاثیر مستقیم برروی کشاورزی منطقه، سلامت مردم و افزایش مهاجرت‌ها خواهد داشت.
کارشناسان می‌گویند کویرهای حاصل از عقب نشینی دریاچه ارومیه به ویژه از نوع کویرهای بسیار خطرناک است. آنان معتقدند اساسا” کویرها از نظر ترکیبات خاک به دو دسته کویر نمک و کویر بدون نمک تقسیم می‌شوند که کویرهای نمکی از نوع بسیار خطرناک به شمار می‌روند که ادامه حیات گونه‌های بومی منطقه را مورد مخاطرات جدی قرار می‌دهند.

درطول چند سال منتهی به خشکی دریاچه، فعالیت گسترده‌ای برای جذب سرمایه‌گذاری در سواحل دریاچه انجام شده بود که ادامه روند فعلی وضعیت این دریاچه و پسروی آب آن،نه تنها موجب توقف این سرمایه‌گذاری‌ها  گردیده بلکه ادامه این فعالیت ها را با خطر مواجه خواهد کرد.

متأسفانه علیرغم کارهای بسیاری مانند طرح نکاشت،به کاشت، تجهیز زمینها و باغات کشاورزی به سیستم آبیاری نوین و… که در راستای احیای دریاچه ارومیه انجام گرفته، نمی توانیم این کارها را کافی فرض کرده و بر کم کاری های انجام گرفته چشم پوشی کنیم.

دریاچه ارومیه امروز همانند مریضی است که در اثر شدت جراحات به کما رفته و در بخش مراقبتهای ویژه قرار دارد و قطعاً چنین مریضی را پزشکان مجرب احتیاج است و نوشتن نسخه های سرماخوردگی برایش هیچ تأثیری نخواهد داشت و امروزه در اقدامات عملی نیز باید کارهای دریاچه ارومیه را به طور جدی و عملی پیگیری کرده و تنها در اقدام و عمل به فکر آب رسانی به آن و کاهش مصرف آب در کشاورزی با ورود تکنولوژیهای نوین بود که مهمترین راهکار است و دیگر اقدامات تبلیغاتی و رسانه ای تأثیر چندانی نخواهند داشت و به سان مسکنی برای فراموشی دردهای دریاچه با انحراف افکار عمومی محسوب می شوند.
كارگروه نجات دریاچه ارومیه که در دولت یازدهم تشکیل یافته بود تصمیماتی را مدنظر قرار داده بود که برخی از آنهاعبارتند از:
۱- توقف کامل سدسازی‌ها و پروژه‌های مطالعات سدسازی در حوضه‌های آبریز دریاچه ارومیه
۲- رهاسازی منابع آبی ذخیره شده در پشت سدها و رفع موانع ورود آب ۳- انتقال آب از رودخانه‌هایی مانند ارس، و انتقال آب از دریای خزر
۳- لایروبی رودخانه‌های موثر بر دریاچه ارومیه
۴- تعیین تکلیف چاه‌های غیرمجاز و بدون پروانه، و جلوگیری از برداشت‌های غیرمجاز آب زیرزمینی
۵- جلوگیری از توسعه اراضی کشاورزی با استفاده از سازوکارهای تشویقی و تنبیهی
۶- اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوان داری برای تقویت سفره‌های آب زیرزمینی حاشیه دریاچه ارومیه به شرط حفظ حقابه رودخانه‌ها
۷- اجرای برنامه‌های آگاه سازی و اطلاع رسانی عمومی درخصوص وضعیت دریاچه و نقش جوامع محلی
۸- تهیه نقشه های کاداستر زراعی و باغی در حوضه آبریز دریاچه ارومیه
۹- تغییر الگوی کشت
۱۰- ارتقای کارآیی آبیاری و کشاورزی در این حوضه
و…
بی گمان برنامه احیا وقتی موفق خواهد بود كه مستمرا” پایش و مورد نظارت و كنترل قرار گیرد. معنای دقیق كنترل در مدیریت اندازه گیری و سنجش آنچه انجام گرفته است، مقایسه انجام شده‌ها و نتایج آن با برنامه‌ها، تعیین فواصل و شكاف‌های احتمالی، بررسی و تحلیل شكاف‌های به‌وجود آمده، تدوین برنامه‌های اصلاحی، و در نهایت اجرای برنامه‌های اصلاحی است كه خود منجر به پایش و نظارت بعدی می‌گردد، و بدین ترتیب مفهوم چرخه‌ای بودن برنامه و مستمر بودن مدیریت معنا پیدا می‌كند.
این مفاهیم به‌دقت درباره برنامه‌ها و طرح‌های تهیه و اجرا شده برای نجات دریاچه ارومیه نیز باید مجری گردد تا انشاءا.. حیات شاداب این دریاچه را بتوان به نسل‌های بعدی هدیه داد چرا که:

“مرگ تدریجی دریاچه ارومیه بزرگترین تالاب کشور، دومین دریاچه شور جهان تنها خشک شدن یک دریاچه نمک بی‌خاصیت نیست ، مرگ دریاچه ارومیه یعنی مرگ زندگی در گستره ای بزرگ از این زمین خاکی،بهم ریختن وضعیت اکوسیستم و از بین رفتن منابع کلان کشاورزی و اقتصادی، یعنی از دست دادن یکی از زیستگاه‌های بزرگ بیوسفری جهان ، یعنی از بین رفتن میراثی چند هزار ساله و نابودی یکی از جاذبه‌های منحصر بفرد گردشگری ایران و جهان”

اخبار مرتبط :