امروز سه شنبه۴ مهر ماه ۱۳۹۶ ساعت ۰۷:۱۲:۴۲

شناسه خبر: 4618
منتشر شده در تاریخ: ۱ تیر ,۱۳۹۶
ساعت: ۱۲:۱۵ ب.ظ

  از جمله سنگ نبشته هايي كه قوم اورارتو به يادبود فتوحاتش در سرزمينهاي اشغالي بر سينه صخره ها خراشيده است، كتيبه كهن (حاج نصير) است كه در فاصله ۱۲ كيلومتري شرق عجب شير و اراضي دادالوي جوانقلعه قرار دارد. اين كتيبه كه در محل به (گوور خطي) معروف است، بنياد صفحه اش را سنگ […]

 

از جمله سنگ نبشته هايي كه قوم اورارتو به يادبود فتوحاتش در سرزمينهاي اشغالي بر سينه صخره ها خراشيده است، كتيبه كهن (حاج نصير) است كه در فاصله ۱۲ كيلومتري شرق عجب شير و اراضي دادالوي جوانقلعه قرار دارد.
اين كتيبه كه در محل به (گوور خطي) معروف است، بنياد صفحه اش را سنگ خارا تشكيل مي دهد كه به دقت و ظرافت خاصي حجاري شده است ولي بيش از نيمي از اين خطبه ارزشمند به شدت آسيب ديده و از بين رفته است و بقيه نيز تدريجاً رو به نابودي مي رود. تنها متني كه از آن باقي مانده صفحه اي به طول ۹۰ سانتيمتر و به عرض ۷۰ سانتيمتر مشتمل بر ۱۰ سطر است كه شبيه خط ميخي كتيبه رازليق سراب كنده شده است .
اين كتيبه در گلوگاه و معبر ورودي دژ حك گرديده است . ديواره شمالي آن تند و شيبدار بوده كه هر كوششي را براي بالا رفتن به محل كتيبه عقيم مي گذارد .


از محتوي كتيبه چنين بر مي آيد كه مثل اكثر سنگ نبشته هاي پيرامون درياچه اروميه مربوط به يك فتح نامه باشد كه به دستور شاهان اورارتو، به احتمال زياد «آرگيشتي اول» پس از تسخير و تصرف شهرها، آباديها و پايگاههاي نظامي، در اين صخره تراشيده شده است . تعداد دژها و قرارگاههاي نظامي در نقاط كوهستاني آذربايجان با توجه به موقعيت استراتژيكي آن بسيار زياد بوده كه خيلي از آنها تا كنون شناسايي نگرديده است. نكته قابل توجه اين است كه نيروهاي اورارتو، بيشتر دژهاي خود را در ساحل رودخانه و منابع آب احداث مي كردند و از آنجايي كه مهارت و تجربه كافي در زمينه ي ايجاد ترعه و كانالهاي آب رساني داشتند، به پرورش باغات ميوه و كشت اراضي اهتمام مي ورزيدند از اينرو حاشيه جنوب شرقي درياچه اروميه به خصوص كرانه هاي رودخانه قلعه چايي و ارتفاعات سوق الجيشي حواشي آن مناسب ترين مكان براي فعاليت هاي اقتصادي و نظامي اين قوم محسوب مي شده است .
این کتیبه میخی در ۸ کیلومتری عجب شیر و در جوان قلعه کشف شده است. قدمت این کتیبه به عصر اورارتویی بر می گردد. کتیبه در ضلع جنوبی گوور قالاسی در سینه کش کوه در روی صخره ای طبیعی حجاری شده است. وجود رودخانه پر آب قلعه چایی در این منطقه و نیز باغات سرسبز و حاصلخیز احتمال اسکان اقوام مختلف از جمله اورارتویی را در این منطقه قوت می بخشد.
«كتيبه در ده سطر به خط ميخي اورارتويي نوشته شده است. در بررسيهاي نخست معلوم شد كه كتيبه مربوط به آرگيشتي اول پسر منوآ (۷۵۳- ۷۸۵ قم) و پيام آن درباره ي متصرفات اين پادشاه در سرزمين هاي شمال غرب ايران از جمله كشور ماناست. متأسفانه هر جا كه بايد نام پدر وي يعني منوآ در كتيبه ذكر مي شده شكسته و محو شده است. اين امر در مطالعات نخست اين ابهام را به وجود آورد كه شايد كتيبه مربوط به آرگيشتي دوم پسر روسا (۶۸۰- ۷۱۳ ق م) باشد كه قبلاً نيز از وي كتيبه هاي رازليق، نشتبان و در سالهاي اخير كتيبه ي صخره اي شيشه به دست آمده است. ليكن با كمي تأمل و با توجه به تفاوتهاي اين كتيبه با كتيبه هاي صخره اي آرگيشتي دوم در ايران و نام سرزمينهايي كه وي فتح كرده است مي توان دريافت كه اين كتيبه به آرگيشتي دوم تعلق نداشته و سرزمين مانا هرگز به دست آرگيشتي دوم فتح نشده است.
در كتيبه هاي آرگيشتي اول كشور مانا جزو فتوحات اين پادشاه است. به هر حال، با عنايت به اين نكته كه كشور مانا و پايتخت آن شهر ايزرتو در زمان روساي اول پدر آرگيشتي دوم به دست سارگن به انقياد كامل آشور درآمده است و سندي هم چه در اسناد آشوري چه اورارتويي مبني بر بازپس گيري كشور مانا به دست اورارتوها پس از تصرف آن به دست سارگن (۷۱۵ ق م) وجود ندارد، مي توان كتيبه ي عجب شير را مربوط به شرح فتوحات آرگيشتي اول پسر منوآ دانست.»
نسخه برداري از كتيبه

بررسي كتيبه

وقايع جنگي كه در كتيبه ي عجب شير آمده، همانطوري كه قبلا نيز به آن اشاره شد، جزو شرح فتوحاتي است كه در سالنامه هاي ارگيشتي اول در ارك وان و مدخل آرامگاه خود آرگيشتي با نام كتيبه ي خرخر نيز آمده است . آرگيشتي در ناحيه ي آرسيتا واقع در جنوب مانا سرزمين هاي بوشتو و باروآتا را طي جنگهاي سالهاي ۷۷۵ تا ۷۷۲ ق م، با شكست دادن نيروهاي آشور و متحد آن زمان آشور، يعني كشور مانا، تسخير كرده است .
سطر ۱٫ با عبارت معروف «سلاح جنگي خداي خالدي به حركت درآمد» شروع مي شود. ابتداي سطر به رغم محو شدگي باز هم تا هجاي bi- قابل خواندن است. ليكن از اين هجا به بعد متأسفانه ادامه ي سطر در بخش محو شدگي كامل قرار دارد كه در استنساخ و هجانويسي كتيبه هجاهاي باز سازي شده در ميان كروشه پيشنهاد شده است .
سطر ۲٫ به دنبال عبارت KUR ma- na- ni (سزمين مانا) كه در سطر نسبتاً سالم باقي است، مي تواند عباراتي چون KUR ni- eيا KUR e- ba- ni- i- e و يا حتي عبارت به معني «به سرزمين» يا «به جنگجويان زبده ي مانا» بيايد.
سطر ۳٫ با فعل ka- ru- ni به معني «غلبه كرد» آغاز شد و در بردارنده ي فقط دو هجا از نام آرسيتا a- ar- [si- ta] است كه سرزمينهاي او نزديك به كشور ماناست و گويا سرزمين بوشتو هم كه به هنگام فتح سرزمين مانا به دست آرگيشتي فتح شده در سرزمين هاي همين شاه قرار داشته است و نام آرسيتا در سالنامه هاي آرگيشتي فقط يكبار آمده است. در كتيبه ي عجب شير نام اين شاه، كه در سرزميني نزديك به سرزمين مانا حكومت مي كرده، يكبار ديگر در متن مطرح شده است.
سطر ۴٫ نكته ي قابل بحثي ندارد .
سطر ۵٫ در بر دارنده ي سه هجاي نخست نام آرگيشتي است، اما با توجه به نحوه ي نگارش اين نوع جمله هاي كليشه اي كه نام پدر در آنها مي آيد، پس از كسب يقين از مرتبط بودن كتيبه به آرگيشتي دوم، منوآ در اين سطر در ميان كروشه بازسازي شد.
سطر ۶٫ متأسفانه عیب ديده و آثار به جاي مانده بر آن فقط مي تواند اثر دو عدد ۱۰۰۰ و ۱۰۰ و هجاهاي ha و چيزي شبيه به هجاي ul و واژه نگار LU به معني مرد يا انسان باشد.
سطر ۷٫ بيشترين ضايعه و خوردگي در اين سطر از كتيبه وجود دارد. هجاهاي نا آرگيشتي و واژه نگار شاه نيرومند – با وجود تفاوت شكل هجاي ar- در اول نام آرگيشتي و هجاي ar- پيشنهاد شده است .
سطر ۸٫ در اين سطر اثر شش هجاي عبارت «آرگيشتي مي گويد» باقي مانده است. بقيه ي سطر، كه از بين رفته، مطابق كليشه ي اين نوع جمله ها، در ميان كروشه، بازسازي شده است . آرگيشتي مي گويد: «كسي كه اين كتيبه را …»
سطر ۹و ۱۰٫ هجاهاي اين دو سطر به رغم آسيب ديدگي هاي بسيار با توجه به سنت معمول نفرين در پايان كتيبه هاي اورارتويي و توسل به نام خدايان خالديو باد و ديگر خدايان به راحتي قابل استحصال است، با اين تفاوت كه عبارت ديگر خدايان در اين كتيبه آورده نشده است»
– متن اورارتوئي كتيبه حاج نصير روستاي جوانقلعه شهرستان عجب شير (۷۸۶ قبل از ميلاد)
– ترجمه متن كتيبه (۷۸۶ قبل از ميلاد)
۱- سلاح جنگي خداي خالدي به حركت درآمد.
۲- بر سرزمين مانا غلبه كرد.
۳- بر سرزمين آرستيا غلبه كرد. (آرستيا)
۴- سقوط كرد در مقابل آرگيشتي.
۵- آرگيشتي [ پسر منوآ].
۶- مي گويد هزار و صد انسان گرفت.
۷- آرگيشتي شاه نيرومند …
۸- آرگيشتي مي گويد: [كسي كه اين كتيبه را]
۹- بشكند، نابود شود به دست خداي خالدي، خداي باد
۱۰- و باشد كه سايه اش در زير آفتاب محو گردد .

 

اخبار مرتبط :